آموزش ساخت آمپلیفایر و سیستمهای صوتی های فای

ایمیل نویسنده وبلاگ : Arefff@gmail.com

Damping Factor یا همان شاخص تعدیل در آمپلی فایر چیست ؟
نویسنده : عارف - ساعت ۸:٥٦ ‎ق.ظ روز شنبه ۱٢ شهریور ۱۳٩٠
 

یکی از مباحثی که این وبلاگ در چند پست روی اون تاکید داشت . تاثیر امپدانس بار (بلندگو) بر روی آمپلی فایر های لامپی و ترانزیستوری و مقایسه این دو بود واینکه مقدار این تاثیر در آمپلی فایرهای لامپی به مراتب بیشتر از آمپلی فایر ترانزیستوری هست

بیشتر اوقات این تاثیر پذیری از بار خروجی باعث ایجاد پاسخگویی فرکانسی غیر خطی در آمپلیفایر لامپی شده و یا به عبارتی روی تونالیته صدای خروجی تاثیر نامطلوب میزاره.

خوبه که نگاهی به شاخص دمپینگ : Damping factor داشته باشیم !!

Damping Factor  یا همان شاخص تعدیل در آمپلی فایر چیست ؟

این شاخص دقیقا نشان دهنده قابلیت یک آمپلیفایر در مقدار پایداری  در برابر تغییرات سیگنال خروجی روی بارهای مختلف هست . شاخص دمپینگ نشون میده که یک آمپلی فایر چقدر میتونه ولتاژ یا دامنه سیگنال خروجی رو روی بارهای مختلف ثابت نگه داره

این شاخص رابطه مستقیمی با مقدار جریان خروجی آمپلی فایر داره و هرچه مقدار این جریان بیشتر باشه آمپلی فایر قابلیت بیشتری برای حفظ دامنه سیگنال روی بارها و مقاومت بار های مختلف خواهد داشت. 

آمپلی فایرهای ترانزیستوری به 2 دلیل اساسی شاخص دمپینگ بسیار بالاتری دارند:

1: عدم استفاده از ترانس در خروجی آمپلی فایر که باعث تلفات و افت جریان میشه ( استفاده از این ترانس  درآمپلیفایر لامپی بدلیل ولتاژ بالا و جریان کم لامپها جهت تطبیق امپدانس لازم وضروریه مگر در موارد استثنایی مانند otl ها)

2:استفاده از طبقه تقویت جریان با بهره ولتاژ  1 ( بصورت کلکتور مشترک) که باعث تقویت قابل توجه جریان  در خروجی آمپلیفایر ترانزیستوری میشه.

بالا بودن عدد این شاخص نشان بر تغییرات بسیار کم دامنه سیگنال روی مقاومت بارهای مختلف هست

به زبان ساده هرچه مقدار عددی این شاخص بالا باشه   نشون میده که اون آمپلی فایر زیر بار کمترین تغییرات و افت رو در دامنه سیگنال خروجی داره.

شاید فکر کنید خب اگه مشکل فقط افت مختصر دامنه سیگنال حاصل از جریان کشیدن بار هست  پس با این حساب تغییرات فقط از نظر کمی هست و میشه اونو با بیشتر کردن مختصر ولوم صدا جبرانش کرد !! اما اینطور نیست 

میدونیم که مقاومت بار ( بلندگو) باعث ایجاد جریان در خروجی آمپلی فایر میشه و آمپلی فایر ها بسته به مقدار دمپینگ فاکتورشون دچار افت دامنه سیگنال میشن (افت دامنه با مقدار عددی Damping Factor نسبت عکس داره) 

اما بحث مربوط به یک فرکانس ثابت و یا یک بلندگوی خاصی نیست

قبلا هم گفتیم که دومنحنی فرکانسی اصلی برای بلندگو ها هست یکی منحنی پاسخگویی فرکانسی و دیگری منحنی امپدانس  فرکانسی 

بلندگوها مخصوصا بلندگوهای چند راهه بدلیل و جود درایور های متعدد و کراس اوورهای پسیو  منحنی امپدانس فرکانسی خیلی نامنظم و غیر خطی دارند با این حساب درفرکانسهای مختلف طبق منحنی هر بلندگو میزان افت دامنه سیگنال خروجی آمپلی فایر متفاوت خواهد بود  ونهایتا خروجی آمپلی فایر در فرکانسهای مختلف  دامنه های مختلفی خواهد داشت

نتیجه این که امپدانس فرکانسی بلندگو  بدلیل غیر خطی بودن پاسخگویی فرکانسی آمپلیفایرو نیز تحت تاثیر گذاشته و غیرخطی میکنه

Damping Factor پایین تر یعنی تاثیر پذیری بیشتر آمپلیفایر از بلندگو و تغییر تونالیته محسوس تر

آمپلیفایرهای لامپی Damping Factor کمتری دارند  بنابراین در تست با بلندگوهای مختلف شما صداهای متفاوتی خواهید شنید . معمولا در تست با بلندگوهای سه راهه با کراس اوور پسیو شاهد از دست رفتن نواحی خاصی از مید خواهید بود

جهت بهبود شاخص دمپینگ یکی از راهکارها فیدبک منفی هست و نداشتن فیدبک منفی علی رغم مزیتهای اون دمپینگ رو پایین میاره .

اما پایین بودن میزان شاخص دمپینگ همیشه به معنی بد بودن آمپلی فایر نیست !!

 گاهی پایین بودن دمیپنگ درصورت استفاده از برخی فول رنجهای استاندارد میتونه برطرف کنننده نواقصات پاسخگویی فرکانسی فول رنجها باشه و کل سیستم رو به سمت ایجاد یک صدای خطی تر هدایت بکنه

بیشتر توصیفات آدیوفیل ها از عبارت "موزیکال بودن" لامپها  و تفاوت آنها در مقدار موزیکالیتی نسبت به هم اغلب در موقع درایو فول رنجها معنی پیدا میکنه واپتیمم ترین مقدار دمپینگ جهت دسترسی به صدای بهتر باعث میشه اون لامپ رو موزیکال تر بشنویم . واستفاده از فول رنجهای مختلف نتایج متفاوتی در خروجی آمپلیفایرلامپی های با دمپینگ پایین تر خواهد داشت

از این روست که برخی مثلا 2a3 رو موزیکال تر میدونند برخی el34 یا 6C33 رو !!

اون چیزی که مسلمه موزیکالیتی که فقط حاصل مچ شدن آمپلیفایر لامپی با یک بلندگوی خاص باشه چندان با ارزش نیست . وآمپلیفایری خوب خواهد بود که ضمن وفاداری به تمام جزئیات سیگنال در حین تقویت و کمترین انحراف  بتونه بیشترین دمپینگ رو داشته باشه یا به عبارتی توانایی تحویل جریان بالا رو در خروجی خودش داشته باشه و کمترین تاثیر پذیری از امپدانس AC بار نشون بده

استفاده از لامپهای پنتود یا تترود درحالت تریود ویا بکارگیری تریودهای با gm بالا دقیقا به همین دلیل مورد توجه آئودیوفیل های باتجربه و حرفه ای هست